In de trein van Utrecht naar Amsterdam zit een Duits blond meisje tegenover me, van een jaar of tien. Ze is met haar ouders een paar dagen op vakantie in Nederland.

"Hier", zegt haar moeder terwijl ze het meisje een folder geeft over het Anne Frank Huis. Daar gaan ze morgen naar toe, als niet te missen toeristische attractie in Amsterdam. Het meisje verdiept zich in de Duitstalige folder terwijl haar vader eierkoeken en pakjes drinken uitdeelt. Na een tijdje vraagt ze aan haar mutti: "Mama, wat deed Hitler dan in die concentratiekampen?" Haar heldere stem schalt door de overvolle coupé. De Nederlandse reizigers doen of ze niets hebben gehoord en blijven verdiept in hun krant, telefoon of boek. Ook ik doe of ik geen woord Duits versta, maar ik spits mijn oren om te horen hoe dit afloopt.

Mutti kijkt vader eens aan, schraapt haar keel en zegt dan: "Hij bracht mensen daar samen in die kampen en dan moesten ze aan het werk."

Mutti wist dat dit opvoedkundige oorlogs-gesprek er een keer van moest komen. Of het op dit moment, in een overvolle treincoupé in Nederland, wel het juiste moment is, betwijfelt ze. Ze kijkt schichtig om zich heen. Maar omdat alle mede-reizigers stoïcijns verdiept lijken in iets anders, ademt ze weer uit. Het blonde meisje gaat verder.

"Maar wat voor werk moesten die Joden dan doen?"

Mutti: "Ze moesten heel hard werken."

Dochter: "Was dat dan een soort slavenarbeid?"

Mutti: "Zo kun je dat wel noemen..."

Dochter: "Dit snap ik niet... Want hier staat dat de Joden gedeporteerd werden.. Wat is dat dan?"

Mutti: "Ze werden samengebracht in die kampen, dat heet gedeporteerd.."

Dochterlief kijkt even peinzend uit het raam om de informatie te verwerken.

Dan zegt ze op luide toon: "Hier staat dat ze vernichted werden, wat betekent dat?"

Mutti aarzelt even en tempert haar stemgeluid: "Dat de mensen gedood werden."

Dan nadert de trein station Amsterdam Centraal. Saved by the bell. Het gezin pakt eierkoeken, pakjes drinken en de Anne Frank-folder weer in.

Het blonde meisje springt op. Morgen gaat ze naar het Anne Frank Huis, veilig tussen haar ouders in.